Nije wet
Der bart in soad yn in gemeente, en om foar te wêzen dat der konflikten tusken de minsken komme om’t men elkoar yn it paad sit wurdt in sekere kontrôle troch de gemeente útoefene. De ynrjochting fan it lân yn ’e gemeente is ien fan dizze kontrôlepunten. Dit betsjut dat by it bouwen of ferbouwen fan wenten bygelyks bou-oanfragen nedich binne, en dat it gebrûk fan lân oan in stikmannich foarwearden bûn is.
De wetjouwing dy’t hjir efter stekt is fernijd, mei as motto ‘Desintraal wat kin, sintraal wat moat’. Dit om flottere en transparantere prosedueres op it gebiet fan romtlike oardening te yntrodusearjen. Sûnt 1 july 2008 is de nije Wet romtlike oardening (Wro) fan krêft wurden. Dizze wet ferfangt de âlde Wet op de Romtlike Oardening (WRO). De Wet romtlike oardening bepaalt in grut diel fan it sizzenskip fan de gemeente oer har grûngebiet, en fertsjinnet dêrom in taljochting.

Bestimmingsplannen
Yn de Wet romtlike oardening stiet it bestimmingsplan sintraal. It bestimmingsplan wurdt troch de gemeente opsteld en bepaalt twa dingen: it gebrûk en de boumooglikheden fan pânen en perselen. In bestimmingsplan moat dêrby foldwaan oan ‘in goede romtlike oardening’, wat betsjut dat alle funksjes goed ôfwage wurde moatte tsjin elkoar sadat der û.o. gjin oerlêst ûntstiet fan bygelyks wurkjen op wenjen.
It bestimmingsplan bestjit om dizze goede romtlike oardening te berikken út trije dielen: taljochting, plankaart en regels. De taljochting lei út wat de bedoeling fan it plan is en de jout fysje op it gebiet. De plankaart jout it plangebiet oan en hokker bestimmingen wêr jilde. De regels bepale de presize ynhâld fan de bestimmingen en de yn de bestimming jildende boufoarskriften en eventuele oare bepalings.

In koart foarbyld fan in bestimmingsplan:
Taljochting:
In bestimmingsplan foar in besteande wenwyk sil de bedoeling hawwe de besteande sitewaasje yn stân te hâlden. It gebrûk sil dêrom ‘wenjen’ wêze, en dus meie der gjin winkels, bedriuwen ensfh. hjir komme. De bebouwingsbepalingen sille oanslute by de soarte huzen dy’t der binne, en oanlisfergunnings binne allinne nedich yn ’e buert fan de ierdgaslieding.
Plankaart:
Op de plankaart wurde de wenten foar ‘Wendoel’ oanmerke, de diken foar ‘Ferkearsdoel’, it iepenbiere grien foar ‘Grien’, en de loop fan de ierdgaslieding foar ‘Gaslieding’. De bougrinzen fan de wenten wurde op de plankaart oanjûn.
Regels:
‘Wendoel’ is bestimd foar wenjen, ‘Ferkearsdoel’ foar diken, parkearje en grien, ‘Grien’ foar grien, boarterstún en fuot- en fytspaden. De wenten meie in goat- en bouhichte fan 5 m en 9 m. hawwe. Binnen de bestimming ‘Gaslieding’ moat foar graafwurk in oanlisfergunning oanfrege wurde.

In bestimmingsplan jout sa rjochten en plichten dêr’t boargers, bedriuwen, ynstellings en oerheid har oan hâlde moatte. De plankaart en regels binne nammentlik juridysk binend. Sa soarget in bestimmingsplan der foar dat der in sekere kwaliteit behâlden wurdt yn de gemeente, sadat net ynienen in flat nêst in gewoan hûs ferskynt. Dit is it behâld fan in goede romtlike oardening.

Ofwike fan it bestimmingsplan
It is dan ek de bedoeling dat elts him oan de regels fan in bestimmingsplan hâldt. Der kinne lykwols sitewaasjes wêze, dy’t it winsklik of needsaaklik meitsje om ôf te wiken fan it bestimmingsplan. Dit kin fariearje fan it plaatsen fan in dakkapel ta it bouwen fan in komplete wenwyk.
Ofwike fan it bestimmingsplan is allinne mooglik binnen de kaders fan de Wet romtlike oardening. Yn de wet wurdt bepaald wannear at de gemeente beslute mei om ôfwikingen yn striid mei it bestimmingsplan ta te stean, dit om de goede romtlike oardening te behâlden. Fierder skriuwt de wet foar hokker proseduere der folge wurde moat, foardat in ôfwiking tastien wurde kin.
It is dus yn de Wet romtlike oardening (lykas yn de âlde WRO) tastien ôf te wiken fan it bestimmingsplan. De wize wêrop dizze ôfwikings tastien wurde kin is lykwols ferskillend. Under de âlde wet koe frijstelling fan it bestimmingsplan ferliend wurde nei it trochrinnen fan de wettelike prosedueres. It gong dan om de saneamde artikel 11, 15, 17 en 19-prosedueres. Under de nije wet kin in ôfwiking tastien wurde mei it ferlienen fan in tydlike ûntheffing, in binnenplanse ûntheffing, in bûtenplanse ûntheffing, in projektbeslút of it wizigjen fan it bestimmingsplan.
Dizze mooglikheden t ôfwiken fan in bestimmingsplan liede lykwols net automatysk ta de winske ôfwiking. In ôfwiking kin ek ôfwizen wurde. Dit omdat de gemeente yn in bestimmingsplan in goede romtlike oardening oanjûn hat. At ôfwike fan in bestimmingsplan laat ta in fermindere romtlike oardening kin dizze ôfwiking wegere wurde. Seker by nije bestimmingsplannen is de fraach rjochtfeardige wêrom dêr fan ôfwykt wurde moat.

Nije leges
Foar it wizigjen fan it bestimmingsplan moatte dus prosedueres trochrûn wurde. Dizze prosedueres binne der om der wis fan te wêzen dat de goede romtlike oardening dy’t it bestimmingsplan neistribbet, net troch de ôfwiking fan it bestimmingsplan ûngedien makke wurdt.
Foar dizze prosedueres om ôfwike te meien fan it bestimmingsplan wurde kosten (leges) yn rekken brocht. Dit is fêstlein yn de gemeentlike legesferoardering.
De legesferoardening is nei oanlieding fan de ynfiering fan de Wet romtlike oardening fernijd. De hichte fan de leges is no op ’e nij berekkene, en hinget ôf fan de kosten dy’t de gemeente makket foar de behanneling fan de proseduere. Hjirby kin tocht wurde oan personeels-, advertinsje-, proseduerele en advyskosten. By it bepalen fan dizze kosten wurdt ûnderskie makke tusken de ferskillende prosedueres. Der kin útgien wurde fan it prinsipe: hoe grutter de yngreep, hoe heger de leges.

De nije Wro yn de praktyk
De nije Wro hat gjin drastyske feroarings ta gefolch. Foar ynwenners fan de gemeente Ljouwerteradiel binne foaral de nije ferplichtings foar de gemeente fan belang. Yn it earste plak moatte alle pânen en perselen binnen de gemeente yn in bestimmingsplan opnaam wêze. Twads moatte de bestimmingsplannen per 1 july 2009 digitaal beskikber wêze, sadat elts de eigen mooglikheden ynsjen kin.
De gemeente Ljouwerteradiel foldocht al oan de earste ferplichting – hiel de gemeente is dekt troch bestimmingsplannen. Oan de twadde ferplichting sil de gemeente yn de rin fan it jier foldwaan. Op it stuit binne sawat de helte fan de bestimmingsplannen al digitaal yn te sjen.

Neist bestimmingsplannen sil de nije Wro foaral by frijstellingsprosedueres fan it bestimmingsplan fan belang wêze. Dizze binne der no yn twa foarmen: ûntheffingen  en projektbeslúten. De ûntheffingen komme yn in pear foarmen, projektbesluten gean neffens ien proseduere. At jo plannen hawwe dy’t net binnen it bestimmingsplan passe sil de gemeente jo meidiele fan hokker frijstellingsproseduere jo gebrûk meitsje moatte (wêrby opmurken dat dizze prosedueres net automatysk ta goedkarring fan jo plan liede). Mear ynformaasje kinne jo by de sektor Grûngebiet, kluster VROM ynwinne.

Periodyk sille de bestimmingsplannen fernijd wurde, om’t de gemeente de plicht hat de bestimmingsplannen alle 10 jaar op ’e nij te besjen of ienris mei 10 jier te ferlingen. By it op ’e nij besjen binne der romme ynspraakmooglikheden foar de ynwenners, belanghawwenden en oare ynteressearren. Hjirfan wurdt dan yn de Stienzer Omropper en op dizze webside berjocht dien. De proseduere fan it ta stân kommen fan in bestimmingsplan wurdt hjir fierder taljochte.